MÂY QUA MƠ PHỐ | CLOUDS PASSING THROUGH AN URBAN DREAM
Nghệ sĩ: NGUYỄN XUÂN ANH
BÀI LUẬN GIÁM TUYỂN (CURATORIAL ESSAY)
Chúng ta đang sống trong một thời đại mà hình ảnh được sản xuất nhiều hơn bao giờ hết. Công nghệ, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo đang thay đổi cách con người quan sát, ghi nhớ và tưởng tượng về thế giới. Chưa bao giờ việc nhìn trở nên dễ dàng đến thế, nhưng cũng chưa bao giờ việc thực sự cảm nhận lại trở nên khó khăn đến vậy.
Trong bối cảnh ấy, hội họa không còn cạnh tranh với khả năng tái hiện của máy móc, điều hội họa có thể làm, và vẫn luôn làm, là khôi phục chiều sâu của trải nghiệm.
Với “Mây qua mơ phố” của Nguyễn Xuân Anh, cảnh quan không còn là nơi chốn, mà trở thành trạng thái của con người.
Vì Nguyễn Xuân Anh không vẽ phong cảnh. Anh vẽ một trạng thái tồn tại (state of being).
Anh không xây dựng không gian bằng phối cảnh tuyến tính. Anh tổ chức không gian bằng nhịp điệu. Những lớp màu chồng lên nhau, những vệt cọ mang tính cử chỉ, những khoảng không gian được giữ lại như những quãng nghỉ, tất cả khiến bề mặt tranh luôn ở trạng thái chuyển động. Không gian không được tạo ra bằng ảo giác chiều sâu, mà bằng sự cộng hưởng giữa vật chất, màu sắc và thời gian.
Chính vì vậy, người xem khó có thể đứng trước tranh như một người quan sát bên ngoài. Ánh nhìn liên tục bị dẫn dắt, dừng lại, rồi lại trôi đi theo những nhịp chuyển rất tinh tế của bề mặt. Điều còn đọng lại không phải là một hình ảnh cụ thể, mà là cảm giác đã đi qua một không gian sống.
Có lẽ đó cũng là lý do hội họa của Nguyễn Xuân Anh luôn gợi nhiều hơn tả.
Anh không khẳng định, mà gợi mở, không đưa ra một kết luận, mà tạo ra điều kiện để người xem tự tìm thấy cách nhìn của mình
Tên triển lãm “Mây qua mơ phố” vì thế không chỉ là một hình ảnh giàu chất thơ.
Đó là một cấu trúc tư duy nằm trong một sự hoán dụ
“Mây” – một thực thể tự nhiên vô định, tự do và trường cửu, không đứng trên “phố”- biểu tượng của những cấu trúc quy củ, đại diện cho ý chí chiếm lĩnh không gian của con người. ”Mơ” không đối lập với “thực”, mà đi qua nhau. Như ánh sáng đi qua mặt nước. Như ký ức đi qua thời gian.”Qua” là một động từ rất nhẹ, và rất thơ. Nó không xóa bỏ, không chiếm hữu, không chinh phục. “Qua” chỉ gợi một sự hiện diện tạm thời, nhưng đủ để làm ngưng đọng trong ta một cảm xúc, rồi lặng lẽ tiếp tục chuyển động.
Người xem sẽ bước qua ba không gian: Mơ Phố, Mây Qua, và Cộng Sinh. Đó không chỉ là ba không gian trưng bày, mà là ba nhịp chuyển của một hành trình cảm nhận. Từ nơi con người nhận diện thế giới bằng hình ảnh quen thuộc, đến nơi mọi ranh giới dần trở nên mềm mại, và cuối cùng là một không gian nơi thiên nhiên, đô thị và con người không còn được cảm nhận như những thực thể riêng rẽ, mà như những thành phần của cùng một nhịp sống.
Đó không phải là một câu chuyện có mở đầu và kết thúc.
Đó là một quá trình.
Giống như mây không bao giờ dừng lại trên bầu trời.
Hãy bắt đầu bước vào “Mơ Phố”
“Mơ Phố” gồm một bộ sưu tập (collection) 7 tác phẩm sơn mài và 1 tác phẩm sơn dầu. Những cái tên Đà Lạt, Phố cổ (Old Street), Phố núi (Mountain City), Phố vuông, (Square City), Trâu phố (Buffalo City)… dường như được ngưng đọng về mặt không gian và thời gian. Được sáng tác trong giai đoạn 2-3 năm gần đây, các tác phẩm đưa người xem về với hoài niệm của chất màu đỏ son, xanh ngọc và nét khắc hình thể cây thông đồi dốc, cửa sổ, mái nhà… Thành phố hiện đại được tái hiện qua ngôn ngữ sơn mài. Các khối đô thị được tối giản thành những hình thể hình học đan xen.
Suốt hơn hai thập kỷ, Nguyễn Xuân Anh quan sát quá trình đô thị hóa của Việt Nam.
Ở những sáng tác trước đây, đô thị của Nguyễn Xuân Anh thường hiện diện như một thực tại đầy sức ép. Những khối kiến trúc lớn lên cùng nhịp phát triển của xã hội, mang theo cảm giác về một thời đại luôn dịch chuyển nhanh hơn khả năng thích nghi của ký ức. Thiên nhiên vẫn xuất hiện, nhưng đôi khi giống như một tiếng nói nhỏ bé đang cố giữ lấy vị trí của mình giữa những biến động không ngừng.
Và cái nhìn ấy đã dần thay đổi.
Trong loạt tác phẩm này, thành phố không còn là tập hợp của những công trình hay những đường phố. Nó gần hơn với trạng thái của tâm trí — nơi thiên nhiên, kiến trúc và con người không còn tồn tại như những đối cực mà hòa hợp vào nhau.
Những triền núi không còn là hậu cảnh của thiên nhiên; chúng mang nhịp chuyển của những khối nhà, của ký ức đô thị và của những lớp thời gian chồng lấp
Chính sự mất đi của khoảng cách ấy tạo nên chất thơ đặc biệt trong hội họa Nguyễn Xuân Anh.
Không phải thứ thơ của hình ảnh, mà là thứ thơ của sự hiện diện.
Điều này trở nên rõ hơn khi nhìn thật lâu vào bút pháp của anh.
Anh vẽ những lớp màu chồng phủ, những vệt cọ mạnh rồi đột ngột lắng xuống, những khoảng trống được giữ lại như những quãng nghỉ – tất cả khiến bề mặt tranh trở thành một nơi thời gian tích tụ. Người xem đọc bức tranh bằng cách di chuyển ánh mắt, bằng ký ức và bằng cảm giác. Không gian vì thế không phải là thứ được mô tả. Nó được trải nghiệm
Không gian “ Mây qua” trưng bày loạt 10 tác phẩm sơn dầu kích thước lớn, với thiên nhiên, đại dương, mây và núi. Thiên nhiên ở đây không còn là một thực thể hay địa danh mà đã trở thành một hình thái của cảm xúc, được biến đổi liên tục qua màu sắc. Màu sắc đang đóng vai trò như một “ngôn ngữ biểu đạt tâm trạng”, chứ không nhằm tái hiện thiên nhiên. Bảng màu khá tiết chế trong từng tác phẩm: trắng ngà, đỏ, đen trong Núi đỏ (Red mountain), vàng đất; tím, trắng và đen trong Núi tím (Purple mountain), nâu; hồng và một ít vàng thư trong Mây hồng (Pink clouds).. Màu rực chỉ xuất hiện ở các điểm nhấn, khiến mắt người xem luôn dừng lại những “nhịp sáng” ấy. Đó là một cách dẫn thị giác khá tinh tế: màu trong tranh Nguyễn Xuân Anh không có chức năng lấp đầy hình khối. Chúng di chuyển.
Trong “Đại dương Xanh” (Blue ocean) màu cam nhạt không đứng yên ở một vị trí.
Nó xuất hiện như một nhịp tim của toàn bộ bức tranh, rồi được đáp lại bằng những khoảng xanh lam nhẹ ở một vùng rất xa.
Màu vì thế không tạo nên bố cục. Mà tạo nên nhịp thở. Màu khiến mắt người xem không dừng ở bất cứ điểm nào quá lâu, không phải vì thiếu trọng tâm, mà bởi toàn bộ bề mặt đều đang âm thầm chuyển động.
Bút pháp ở loạt tác phẩm này đưa người xem vào một trường năng lượng Trừu tượng biểu hiện (Abstract Expressionist) đậm đặc. Những vệt màu như một nghi thức giải phóng năng lượng. Nhịp điệu và kỹ thuật trải màu tạo ra chiều sâu thị giác cho mắt người xem. Những điểm màu ngẫu hứng và những khoảng trống mang tính thiền định, lại là nơi chứa đựng tinh thần Đông phương thư thái. Có thể thấy ảnh hưởng của thư pháp phương Đông hay Biểu hiện Trừu tượng phương Tây không còn xuất hiện như những dấu hiệu phong cách. Chúng được hấp thụ vào cấu trúc của bức tranh, trở thành một phần của ngôn ngữ tạo hình thay vì những trích dẫn văn hóa. Điều làm nên bản sắc của Nguyễn Xuân Anh không nằm ở việc kết hợp các nguồn ảnh hưởng, mà ở khả năng chuyển hóa chúng thành một hệ hình thị giác riêng, nơi mỗi nét vẽ đều vừa mang tính tạo hình, vừa mang tính nhịp điệu, vừa lưu giữ dấu vết của thời gian.
Tâm điểm của toàn bộ cấu trúc triển lãm, tác phẩm đinh giữ vai trò neo giữ linh hồn cho bộ sưu tập chính là bộ tranh sơn mài ba tấm Rừng hoang (Wild Forest) trong không gian “Cộng Sinh”. Nếu chỉ nhìn vào tên gọi và bề mặt tác phẩm, người xem sẽ thấy sự phô diễn trọn vẹn uy lực và sự nguyên sơ của thiên nhiên: những thân cây cổ thụ uốn lượn, xù xì được khắc họa bằng các dải nét sơn đen cuồn cuộn đậm chất Thư pháp Á Đông trên nền vàng thếp lộng lẫy và sắc son ấm áp.
Nhưng khi “cảm” tác phẩm này, sẽ thấy thiên nhiên chỉ là lớp vỏ. Thứ Nguyễn Xuân Anh thực sự vẽ là năng lượng của thiên nhiên. Cây ở đây trở thành dòng chảy, ký ức, mạch sống, hệ thần kinh
Những thân cây này gần như không chịu trọng lực. Chúng xoắn. Chúng lan. Chúng kết nối.
Điều này khiến liên tưởng nhiều hơn đến Nghệ thuật Thư pháp (calligraphy) hơn là tranh phong cảnh (landscape).
Ba panel không chia cảnh. Ba panel là những nhịp điệu, rất giống cấu trúc của một bản nhạc. Điều thú vị là mỗi tấm hoàn toàn có thể tồn tại độc lập, nhưng khi đặt cạnh nhau, chúng là ba câu thơ cùng giữ một tiết tấu.
Một chi tiết rất quan trọng: Những cành cây này không hề mô tả thực vật. Chúng có logic của chữ viết.
Nếu bỏ hết màu đi.
Chỉ giữ phần đen.
Nó gần giống một bản viết tay khổng lồ.
Ở đây thấy rõ ảnh hưởng của thư pháp Á Đông (calligraphy), hội họa mặc (ink painting) và Trừu tượng biểu hiện (Abstract Expressionism) đang hòa lẫn vào nhau.
Bảng màu trong tranh cực kỳ tiết chế, gồm vàng đất, đồng, nâu và đen. Sự kết hợp giữa kỹ thuật ủ, mài truyền thống và tư duy Trừu tượng Biểu hiện phương Tây tạo nên một bề mặt nổi khối, biến đổi linh hoạt theo từng góc ánh sáng. Đặc biệt, màu đen đóng vai trò như mực. Đây là bút pháp thư pháp.
Đi qua bộ ba không gian của triển lãm “Mơ Phố”, “Mây qua” và “Cộng Sinh”, điều kết nối các tác phẩm không nằm ở việc hình ảnh tiếp diễn từ bức tranh này sang bức tranh khác. Điều được nối tiếp là nhịp chuyển của tâm trạng. Người xem không đọc tác phẩm theo trình tự. Ánh nhìn luôn quay trở lại, băng ngang, dừng lại rồi tiếp tục, như cách ta đi trong một thành phố cũ hay trong một không gian thiên nhiên hoang sơ, mà mỗi con đường đều bất ngờ dẫn về một ký ức khác.
Mây qua mơ phố không tìm cách đưa người xem trở về một quá khứ đã mất, cũng không cổ vũ cho một tương lai lý tưởng. Triển lãm chỉ lặng lẽ nhắc chúng ta rằng, giữa tất cả những biến động của thời đại, điều đáng gìn giữ nhất có lẽ không phải một hình ảnh cụ thể của thiên nhiên hay thành phố, mà là khả năng cảm nhận vẻ đẹp trong sự hiện diện của chúng.
Giám tuyển và Tổ chức: Sigma Gallery
- Tổ chức và giám tuyển : Sigma Gallery
- Thời gian : 08.08.2026 – 09.09.2026
- Địa điểm tại Sigma Gallery
- Vào cửa tự do hàng ngày từ 9AM-6PM
- Đóng cửa thứ 2 hàng tuần và các ngày lễ